Sözcükte Anlam

Sözcükte anlam, bir kelimenin tek başına taşıdığı anlam ilişkilerini inceler. KPSS Türkçe'de 12-14 soruyla en fazla soru çıkan konudur.

Temel Kavramlar:

- Gerçek Anlam: Sözcüğün temel, sözlük anlamı. (kol → uzuv)

- Mecaz Anlam: Gerçek anlamdan uzaklaşılarak kazanılan yeni anlam. (masanın kolu)

- Yan Anlam: Temel anlamla ilişkili, farklı kavramı karşılayan anlam. (dağın eteği)

- Terim Anlam: Bir bilim veya sanat dalında özel kullanılan anlam.

- Deyim Anlam: Kalıplaşmış, iki veya daha fazla sözcükten oluşan ifadelerin taşıdığı anlam.

KPSS'de sıkça çıkan anlam ilişkileri:

1. EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER

Aynı ya da yakın anlama gelir.

Örnek: ateş = alev, acele = ivedi, yüz = çehre

2. ZIT ANLAMLI SÖZCÜKLER

Anlamca birbirine zıt sözcüklerdir.

Örnek: sıcak - soğuk, açık - kapalı

3. SESTEŞ SÖZCÜKLER

Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükler.

Örnek: yüz (rakam) / yüz (yüzme) / yüz (çehre)

4. GENEL-ÖZEL ANLAMLI SÖZCÜKLER

Bitki (genel) → çiçek (özel) → gül (daha özel)

Soru: "Başını belaya soktu" cümlesinde altı çizili sözcük hangi anlamda kullanılmıştır?

A) Gerçek anlam B) Mecaz anlam C) Yan anlam D) Terim anlam E) Eş anlam

Cevap: B) Mecaz anlam

Açıklama: Baş kelimesi burada gerçek anlamı olan kafa değil, kendini sokmak deyimiyle mecaz olarak kullanılmıştır.

Gerçek anlam = Sözlükteki ilk anlam

Mecaz anlam = Sezdirir, doğrudan söylemez

Yan anlam = Benzerlik yoluyla genişleme

Sesteş = Yazılış aynı, anlam farklı

SINAVDA EN ÇOK ÇIKAN:

- Mecaz ve gerçek anlam ayrımı (her yıl 3-4 soru)

- Sesteş sözcük sorgulaması

- Deyim ve atasözü anlamı

İPUCU: Cümleye bak, sözcüğe değil. Anlam cümle içinde belirlenir.